niedziela, 14 marca 2021

Wielkie odkrycia: Grobowiec Tutanchamona (cz. 8)

                                                     Pośmiertna sława

   Od czasu odkrycia skarbów Tutanchamona, młodego faraona z XVIII dynastii otacza niesłabnąca estyma – większa nawet od tej będącej udziałem innych władców starożytnego Egiptu, którzy za życia mogliby się poszczycić znacznie dłuższą listą osiągnięć. Znaleziska z grobowca prezentowano już na wielu światowych wystawach (a za każdym razem było to duże medialne wydarzenie). Również miejsce, gdzie Howard Carter prowadził wykopaliska – Dolina Królów, czyli Bibān al-Mulūk (jak zwykło się ją określać z języka arabskiego) – jest nie lada gratką dla zwiedzających. Chociaż cała okolica, gdzie chowano koronowane głowy z epoki Nowego Państwa, cieszyła się popularnością już w okresie grecko-rzymskim, o czym świadczą pozostawione na ścianach kompleksów graffiti (napisy wydrapane przez podróżnych), to dopiero w wieku XX na fali rosnącej tutmanii zaczęła ona przeżywać prawdziwy najazd turystów. Obowiązkowym punktem każdej wycieczki musiał być oczywiście grobowiec KV 62 – według szacunków wchodziło do niego tygodniowo nawet ok. 5 tysięcy osób. Tak duży ruch z jednej strony rozbudza zainteresowanie historią i ożywia gospodarkę Egiptu, lecz z drugiej może przynieść fatalne skutki dla samego zabytku (przy tej liczbie ludzi wydychane powietrze wpływa na mikroklimat małych pomieszczeń). A już w chwili jego odkrycia zauważono tam liczne uszkodzenia spowodowane – jak potwierdziły późniejsze badania – nagromadzeniem wilgoci i wzrostem pleśni. Rdzawymi plamami pokryte były nie tylko ściany, ale i wiele ze znajdujących się wewnątrz przedmiotów [Carter 1933, s. 170–172].
   Model grobowca Tutanchamona wraz z zawartością (dodano numerację): 1. korytarz, 2. przedsionek, 2a. łóżko (jedno z trzech użytych podczas mumifikacji), 2b. pojemniki z zakonserwowaną żywnością, 2c. posąg strażnika (jeden z dwóch), 3. aneks (komora boczna), 4. komora grobowa, 4a. malowidła ścienne, 4b. cztery złocone skrzynie grobowe (kaplice), ułożone warstwowo, z umieszczonym wewnątrz kwarcytowym sarkofagiem, 4c. trzy antropoidalne trumny włożone jedna w drugą (dwie pierwsze drewniane – okute złotą blachą, a ostatnia wykonana z litego złota), 4d. mumia władcy ze złotą maską osłaniającą głowę i ramiona, 5. skarbiec, 5a. czarny szakal – wyobrażenie Anubisa, 5b. modele łodzi, 5c. pozłacana kapliczka (zawierająca alabastrową skrzynię, w której z kolei złożono urny kanopskie z wnętrznościami faraona); źródło: www.tutnyc.com [dostęp: 14 III 2021]

   W tej sytuacji grobowiec wymaga oczywiście stałej kontroli i okresowo podejmowanych prac konserwatorskich. Aby zaradzić jakoś problemowi – po części odciążyć oblegany przez zwiedzających kompleks, a jednocześnie nie tamować napływu turystów w czasie jego zamknięcia – zdecydowano się na zbudowanie repliki (wielce pomocna okazała się tu technologia skanowania 3D) i umieszczenie jej niedaleko oryginału: w odległości zaledwie ok. kilometra. Choć sam pomysł nie był nowy, jego wyjątkowość polegała na zrekonstruowaniu miejsca pochówku Tutanchamona w całości – z wiernym zachowaniem układu komór, faktury skał i odpowiednio podniszczonych malowideł. Wcześniej – począwszy już od trzeciej dekady XX wieku – skupiano się raczej na wykonywaniu kopii ruchomych obiektów znalezionych przez Cartera, tak by można je było prezentować na światowych wystawach (lub ewentualnie starano się odzwierciedlić wygląd tylko wybranych pomieszczeń). Do najbardziej znanych obecnie kolekcji należy m.in. zestaw tysiąca przedmiotów odtworzonych z drobiazgową dbałością o szczegóły w skali jeden do jednego. Jest to rozwiązanie o tyle praktyczne, że nie wymaga wypożyczania eksponatów pochodzących z prawdziwego grobowca, co zawsze jest ogromnym wyzwaniem (tak logistycznym, jak i finansowym).
   Poza materialnymi replikami za bardzo ważny czynnik wspomagający wzrost zainteresowania tym tematem uznaje się narzędzia z zakresu informatyki. Ich umiejętne wykorzystanie przynosi bardzo dobre rezultaty. Zwłaszcza grafika komputerowa pozostawia tu duże pole manewru – fachowo wykonane modele trójwymiarowe czy pełne dynamiki animacje umożliwiają wirtualne zwiedzanie ludziom z całego świata. Jeżeli nie ma się możliwości obejrzenia zabytku na żywo, wówczas jest to całkiem dobra alternatywa (świetny przykład znajduje się poniżej – kliknięcie w obrazek uruchamia film).

           KV 62 – animacja komputerowa; źródło: www.discoverychannel.pl [dostęp: 14 III 2021]

   Grobowiec Tutanchamona to jedno z najpopularniejszych i najlepiej udokumentowanych znalezisk w dziejach. Słynący z nieprzebranych bogactw kompleks stanowi doskonale zachowane świadectwo dawnych czasów. Jego odkrycie wyniosło na piedestał dwie osoby: niezbyt znanego wcześniej młodego władcę uczyniło pierwszoplanowym symbolem starożytnego Egiptu, a dla Howarda Cartera było przełomem w archeologicznej karierze – wydarzeniem, które zapewniło mu trwałe miejsce na kartach historii.

Koniec

Bibliografia

Publikacje książkowe

  • Carter H. i Mace A.C., The Tomb of Tutankhamen, vol. I, George H. Doran Company, New York 1923
  • Carter H., The Tomb of Tutankhamen, vol. II, George H. Doran Company, New York 1927
  • Carter H., The Tomb of Tutankhamen, vol. III, Cassell and Company, London–Toronto–Melbourne–Sydney 1933
  • Dodson A., Amarna Sunset, The American University in Cairo Press, Cairo 2009, ISBN: 9789774163043
  • Dorman P.F., Tutankhamun: king of Egypt, w: Encyclopædia Britannica [online], <https://www.britannica.com/biography/Tutankhamun> [dostęp: 1 VIII 2020]
  • Oakes L. i Gahlin L., Ancient Egypt, Hermes House, London 2004, ISBN: 9781843096863
  • Smith G.E., Tutankhamen and the Discovery of His Tomb, George Routledge & Sons, London 1923

Artykuły w prasie

Instytucje kultury
Filmy i animacje

64 komentarze:

  1. Kochani!
    To już koniec cyklu o grobowcu Tutanchamona. Dziękuję wszystkim za wytrwałość 😅. Mam nadzieję, że choć trochę udało mi się przybliżyć Wam ten niezwykle ciekawy temat. A zainteresowanym polecam załączoną bibliografię. Miłej lektury 😉.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wow! Ileż informacji, takie wpisy się ceni!

      Usuń
    2. Dzięki. Tak, jest tego sporo – tym bardziej się cieszę, że ta wiedza nikogo nie przygniotła 🤣.

      Usuń
  2. Świetna seria, pozwoliłam sobie przeczytać całą i jestem pod wrażeniem Twojej pracy!
    Super robota :D

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. O, to było trochę nadrabiania. Miło, że zechciałaś poświęcić na to swój czas. Dziękuję 🙂.

      Usuń
  3. Hey dear! Loved your post and allready followed your blog, i want invite you to visit and follow my blog back <3

    www.pimentamaisdoce.blogspot.com

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Thank you so much. That's very kind of you. I'll visit your blog soon 😉.

      Usuń
  4. Zbudowanie repliki to naprawdę dobry pomysł. Bardzo ciekawa seria.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, to bardzo praktyczne rozwiązanie, zwłaszcza w razie konieczności czasowego zamknięcia oryginalnego grobowca.
      Dzięki.

      Usuń
  5. Szacun za twoja prace Marcinie. Na pewno pochlonelo to mnostwo twojego czasu. Tyle wspanialych ciekawostek. Praca konserwatora jest bardzo fascynujaca. Osobiscie znam jedna pania konserwator ktora zajmuje sie odnowa cerkwi w Polsce. Duzo mi opowiadala o swojej pracy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wielkie dzięki, Kasiu. Rzeczywiście przygotowanie takiego artykułu wymaga sporo pracy, ale dni na to poświęcone nigdy nie są straconym czasem – w końcu przecież chodzi o szczytny cel (jakkolwiek górnolotnie to zabrzmi): niesienie kaganka oświaty 🤓.
      A z fachem, o którym wspominasz, zetknąłem się w sposób bezpośredni na wykopaliskach. Jedna z koleżanek – wyspecjalizowana w tej właśnie dziedzinie – wykonała z zespołem naprawdę kawał dobrej roboty, rekonstruując odgrzebane spod piachu ruiny.

      Usuń
  6. Dużo ciekawych rzeczy dowiedziałam się o tym grobowcu, dzięki temu wisowi;)

    OdpowiedzUsuń
  7. Wielką szkoda, że to już koniec serii postów o tejże tematyce.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. He, dzięki. Istnieje mnóstwo równie ciekawych tematów, które aż się proszą, by je omówić (oby tylko znaleźć na to czas). A w razie potrzeby zawsze można tu wrócić i przestudiować wszystkie części od nowa, do czego serdecznie zachęcam. Podałem też dość obszerną bibliografię (w większości dostępną w sieci) – warto sobie to i owo obejrzeć czy doczytać.

      Usuń
  8. Repliki, wirtualne zwiedzanie, modele dydaktyczne to dobra alternatywa, zwłaszcza dla tych, którym nie dane będzie wyjechać i obejrzeć oryginalne skarby, nie mówiąc o ochronie zabytków.
    Książki z elementami 3D cieszą się u młodych czytelników dużym powodzeniem, działają na wyobraźnię. Mam takie w bibliotece, także o mumiach i piramidach.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. O, to musi być bardzo dobrze wyposażona biblioteka. W takim miejscu to dopiero można szukać prawdziwych skarbów – wiedza jest cenniejsza od złota 🙂.

      Usuń
  9. Z przyjemnością czytałam wpisy na ten temat. Dowiedziałam się z nich kilku ciekawostek :) A co do replik to jest to na pewno dobre rozwiązanie. Turyści niestety potrafią bardzo niszczyć zabytki...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dużym plusem repliki mogą być tańsze bilety i brak zabezpieczeń, takich jak w oryginalnym grobowcu (co daje większą swobodę zwiedzania). Choć i tak pewnie spora część turystów wybierze mimo wszystko to prawdziwe miejsce pochówku Tutanchamona. Ale przynajmniej na czas konserwacji mają teraz jakiś dodatkowy wariant.
      Bardzo dziękuję 😉.

      Usuń
  10. Jest tu naprawdę bardzo wiele informacji, a do tego wszystkiego grafiki. Takie rzeczy się ceni.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dzięki, faktycznie uskładało się z tych notek takie blogowe vademecum dla wszystkich poszukujących wiadomości na temat grobowca Tutanchamona: uczniów, studentów czy po prostu pasjonatów.

      Usuń
  11. ja dziękuję za mega ciekawe i inspirujące przygotowane notki:) to przyjemność czytać:)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. W takim razie wyjątkowo, zamiast dziękować, powiem: proszę bardzo 😁.

      Usuń
  12. wow, ale super się czytało ! Widać,że to Twoja pasja wielka :)

    OdpowiedzUsuń
  13. Mega interesujące, dzięki za dodanie 😘😘

    OdpowiedzUsuń
  14. Replika to dobry pomysł :) Nie dziwię się, że tyle turystów chce to zobaczyć ❤

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Popularne są także organizowane w różnych krajach wystawy – złożone z precyzyjnie skopiowanych eksponatów – dające możliwość zwiedzania bez konieczności wyjazdu do Egiptu 😉.

      Usuń
    2. Fajnie byłoby je kiedyś zobaczyć, miłego dnia❤

      Usuń
  15. Zaskakujące . Nie dziwie się ze ludzie chcą to zobaczyć .

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Racja, zainteresowanie kompleksem grobowym Tutanchamona w ogóle nie słabnie. A sam faraon wymknął się chyba ze sfery czysto naukowych dociekań – to już właściwie ikona popkultury.

      Usuń
  16. ojaaa, nawte nie wiedziałąm że cały grobowiec skłąda się z tlyu pomieszczeń!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. I owszem 😏. Tak tylko dla przypomnienia: układ pomieszczeń był dokładnie omówiony w części trzeciej. Wiem, że z powodu dużych odstępów czasowych między artykułami niektóre informacje mogły umknąć (nawet jeśli dany fragment się już wcześniej czytało). Dlatego dobrze jest przejrzeć sobie cały cykl jeszcze raz od początku – wtedy obraz będzie kompletny.
      Dzięki za wizytę 🙂.

      Usuń
  17. O matko niemiałam pojęcia, że w grobowcu jest aż tyle pomieszczeń.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Robi wrażenie, prawda? A grobowce innych władców były jeszcze okazalsze 🤠.

      Usuń
  18. Witam Ciepło!
    Szacunek, wielki szacunek dla twojej pracy. Kosztowała zapewnię sporo czasu i wysiłku ale opłacało się. Cykl ten jest niesamowicie ciekawy i tajemniczy, będący jednocześnie dokładnym i naukowym. Rewelacja. Czytając twoje wpisy zawsze czuję, że jestem w opisywanym świecie. Twoje słowo pisane naprawdę wciąga.
    Kolejny wspaniały wpis. Ciekawy, zaskakujący, inspirujący.
    Już nie mogę doczekać się kolejnego :)
    Pozdrawiam!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ayuno, dla takich Czytelniczek to nawet nocki można zarywać, żeby tekst był dobrze dopracowany 😊.
      A pomysły na nowe tematy oczywiście już są – trochę gorzej będzie z czasem. Zobaczymy, może uda się jakoś to wszystko dograć.
      Również pozdrawiam 🙂.

      Usuń
    2. Dziękuję bardzo ^^ Jednak wiem, że to przede wszystkim pasja jest największym motywatorem- sama piszę dlatego, że po prostu to uwielbiam ;D
      Bardzo jestem ciekawa, co pojawi się następnym razem! :)
      Pozdrawiam!

      Usuń
  19. Chetnie odwiedziłabym grobowiec i zobaczyła to wszystko na własne oczy 😉
    Oddaję obserwację😊

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. A wiesz, że i ja z chęcią bym się tam wybrał, bo chociaż już odwiedziłem Egipt, do Doliny Królów jeszcze nie dotarłem. Może kiedyś…
      Dzięki, aczkolwiek to nie była transakcja wiązana 😄. Niemniej bardzo mi miło 🙂.

      Usuń
    2. Wszystko przed nami! :D zdaję sobie sprawę z tego, jednak zawsze miło się nawzajem wesprzeć w tej blogowej społeczności ;) a skoro i tak tu bywam od czasu do czasu, to czemu by nie? ;) miłego dnia!

      Usuń
  20. To była wspaniała seria pełna wiedzy i niesamowitych ciekawostek :)
    Serdecznie pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń
  21. I ja serdecznie dziękuję za niezwykle interesujący cykl.
    Serdecznie pozdrawiam.:-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ogromnie mi miło, że się podobał.
      Również serdecznie pozdrawiam 🙂.

      Usuń

  22. interesting post and photos

    http://www.mosaictrends.com/

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Thank you.
      By the way, clicking on the second image opens a short computer animation 🙂.

      Usuń
  23. A great review indeed, thanks for sharing!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. I am so grateful for your visit and comment.
      That's very kind of you 😊.

      Usuń
  24. Uwielbiam takie miejsca! i mam nadzieję, że będę miała kiedyś okazję odwiedzić grobowiec i zobaczyć na własne oczy. Być może nie ten, ale jakikolwiek ...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Istnieje mnóstwo zabytków i miejsc, które warto zwiedzić. Niestety, trzeba poczekać, aż przemieszczanie się będzie bezpieczniejsze. Tymczasem pozostają nam podróże wirtualne.

      Usuń
  25. cały ten temat jest tak turbo ciekawy, że szok... w ogóle ciekawe jak to było wszystko kiedyś kiedyś kiedyś no i w ogóle samo to że takie turbo grobowce mieli... no czad! marzę o tym, żeby tam pojechać ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. He, ileż pasji w tym komentarzu! Jednak przypuszczam (czas na suchara), że Tutanchamon mógłby się nabawić zawrotów głowy na myśl o pochówku w turbogrobowcu 😵. Wielkie dzięki za kolejne odwiedziny i życzę dalszego zapału w odkrywaniu przeszłości 😉.

      Usuń
  26. Fajnie że stworzono replikę grobowca, przynajmniej zdrowiej będzie -)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Pewnie 🙂. Patrząc z perspektywy turystów, udostępniono im dodatkową opcję zwiedzania w dużo lepszych pod względem higienicznym warunkach.

      Usuń
  27. O replice nie słyszałam ale pomysł bardzo dobry. Wiadomo każdy cieszy się z turystów ale niestety im więcej ludzi tym więcej zniszczeń. Można to zauważyć niemal przy każdym zabytku.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To prawda. Zakres zniszczeń zabytków jest najczęściej wprost proporcjonalny do liczby zwiedzających. Jednak wprowadzanie ograniczeń (np. poprzez zamykanie niektórych miejsc) dla kraju takiego jak Egipt, gdzie przychody z turystyki stanowią znaczną część wpływów do budżetu państwa, mogłoby przynieść w dłuższej perspektywie opłakane skutki. Stąd podejmuje się najróżniejsze starania, by chronić to kulturowe dziedzictwo bez konieczności izolowania go od podróżnych. Wymaga to oczywiście całego szeregu zabezpieczeń i ciągłej konserwacji. Stworzenie repliki jest próbą znalezienia jakiegoś consensusu – daje bowiem możliwość obejrzenia danego obiektu w jego historycznym otoczeniu bez narażania oryginału na dodatkowe uszkodzenia.

      Usuń
  28. Marzy mi się wycieczka śladami starożytnego Egiptu....

    www.codziennyuzytek.pl

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nic nie stoi na przeszkodzie, by w przyszłości to marzenie urzeczywistnić 🙂.

      Usuń
  29. Chciałabym zobaczyć ten grobowiec na własne oczy... może kiedyś 😊?!!!
    Pozdrawiam serdecznie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Oczywiście, że to możliwe. Zorganizowanie takiej podróży nie należy do szczególnie skomplikowanych przedsięwzięć.
      Dziękuję i życzę realizacji planu 😉.

      Usuń
  30. it caught my attention absolutely,thanks for the interesting post.
    closure with bundles

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. I'm really pleased with your comment.
      Thanks for visiting my blog 😊.

      Usuń

Pod tym postem mi się marzy
mnóstwo Waszych komentarzy 😋.